Wenger halkynyň gahryman şahyry
Dünýä edebiýatynyň, sungatynyň meşhur wekilleriniň heýkelleriniň 24-sini özünde jemleýän «Magtymguly Pyragy» medeni-seýilgäh toplumynda wenger şahyry Şandor Petefiniň hem heýkeli ýerleşdirilen.
Garaşsyzlyk we erkinlik düşünjeleri islendik halk üçin hem aýratyn ähmiýete eýedir. Wenger halkynyň edermen ogly, görnükli şahyr Şandor Petefiniň döredijiligi we alyp baran gahrymançylykly hereketleri öz döwründe uly seslenmä eýe bolupdyr. Şahyryň Wengriýanyň milli poeziýasyny esaslandyryjy hökmündäki orny Magtymgulynyň türkmenler, Puşkiniň ruslar, Şewçenkonyň ukrainler üçin eden işleriniň ähmiýetine deňelýär.
Şandor Petefi 1823-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Kişkereşde slowýan maşgalasynda dünýä inýär. Onuň maşgalasy geljekki şahyryň bilimli bolmagy ugrunda uly aladalary edýär.
Şahyryň ilkinji goşgular ýygyndysy 1844-nji ýylda çapdan çykýar. Bary-ýogy 25 ýyllyk ömrüniň dowamynda döreden eserleri bilen halkynyň beýik söýgüsine eýe bolýar. Wengerler onuň goşgularyndan egsilmez gujur-gaýrat alýarlar. Ol öz halkynyň baky watançysy bolan taryhy şahsyýet hasaplanylýar. Ol diňe bir Wengriýanyň milli şahyry bolman, eýsem ýurtda 1848 – 1849-njy ýyllardaky işjeň ynkylapçy demokrat bolupdyr. Şahyr Wengriýanyň demokratik gurluşynyň binýadyny döretmek ugrunda yzygiderli göreşleri alyp barmakda esasy işjeň agza hökmünde çykyş edipdir.
Şahyryň şygyrlary wenger halkynyň watançylyk aýdymlaryna öwrülendir. Ol döredijiliginiň dowamynda 85 sany goşgy, 3 sany gysga hekaýa, 2 sany drama, 1 roman ýazyp köpçülige hödürleýär. Mundan başga-da, onuň köpsanly makalalary, hatlary, gündelikleri we syýasy-jemgyýetçilik meselelerine degişli terjimeleri saklanyp galypdyr.
Wengriýanyň beýik şahyry we milli gahrymany Şandor Petefi 1849-njy ýylyň 31-nji iýulynda Transilwaniýadaky Şegeşwar söweşinde aradan çykýar. Şahyryň söweşde wepat bolandygy bilen bagly gelnen bu netije rus lukmanynyň ýazan gündeligine esaslanýar.
Wengriýanyň, Transilwaniýanyň we Günorta Slowakiýanyň köp şäherindäki köçeler we meýdançalar, Uzgorodyň merkezi meýdançasy, Budapeştdäki köpri, muzeý we kitaphana Şandor Petefiniň hormatly adyny göterýär.
«Magtymguly Pyragy» medeni-seýilgäh toplumynda ýerleşdirilen şahyryň heýkeli türkmenleriň bu dostlukly halkyň edermen ogluna goýýan belent hormatyndan nyşandyr.
Aýşirin DÖWLETOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara žurnalistikasy fakultetiniň II ýyl talyby.