Logo
    • Logo
    • Science
      • Research activities
      • Postgraduate study
      • Scientific and practical conferences
      • 300th anniversary of Magtymguly Fragi
        • « Magtymguly, my word is short, has much meaning... » (Magtymguly Fragi)
        • «Magtymguly, tongue will speak of the destan... » (information about Magtymguly collected from websites)
        • Video recording of Magtymguly Fragi's poems
        • Collection of audio recordings of Magtymguly Fragi's poems
        • Magtymguly Fragi in the world press
        • Publications of Magtymguly Fragi's poems in foreign languages
        • Explanatory Dictionary of Magtymguly
        • "Magtymgulynyň dünýäde öwrenilişi"
      • Scientific articles, abstracts and collections
      • Council of Young Scientists
    • International cooperation
      • Meetings
        • PRODUCTIVE MEETING WAS HELD
      • Visits
        • THE ACADEMIC FOUNDATIONS OF FRIENDLY RELATIONS
      • Ambassadors' lectures
      • International days
      • UNESCO Club "Culture of Peace"
    • Faculties
      • FACULTY OF INTERNATIONAL RELATIONS
      • FACULTY OF INTERNATIONAL LAW
      • FACULTY OF INTERNATIONAL ECONOMIC RELATIONS
      • FACULTY OF INTERNATIONAL JOURNALISM
    • About us
      • Administration
      • Departments
        • Department of International Relations and Diplomacy
        • Department of International Law and Comparative Law Studies
        • Department of International Economic Relations
        • Department of Theory and Practice of Journalism
        • Department of Social Sciences
        • Department of World Languages
        • Department of peace and neutrality
      • Indicators
      • Туркменистан создал условия для подготовки нового поколения дипломатов
      • About us
    • Education
      • Specialties
      • Applicants
        • MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF TURKMENISTAN INSTITUTE OF INTERNATIONAL RELATIONS
        • MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF TURKMENISTAN INSTITUTE OF INTERNATIONAL RELATIONS
    • Centers
      • Scientific Center for Strategic Studies
        • Шаг третий и важнейший. Что несёт масштабная трансформация формата «ЦА-5»
      • School of Young Diplomats
      • Department of Digital Systems and Communications
      • Scientific and Methodological Center for the Sustainable Development Goals
      • Young Messengers of Peace
      • Training Center for Priority Areas of Diplomacy of Turkmenistan
        • Transport diplomacy
        • Energy Diplomacy
        • Water diplomacy
        • Preventive diplomacy
        • Economic diplomacy
      • Diplomatic Protocol Training Center
    • Social media
      • TikTok
      • Instagram
    • Media
    Main / Articles / Hazarýaka portlar: netijeli hyzmatdaşlygyň bähbidine
    Hazarýaka portlar: netijeli hyzmatdaşlygyň bähbidine surady
    30/11/-0001

    1722

    Hazarýaka portlar: netijeli hyzmatdaşlygyň bähbidine

    II. EÝ­RAN

    Ha­zar deň­zi­niň Eýran Yslam Respublikasyna degişli ke­na­ryn­da gün­do­gar­dan gün­ba­tara çen­li Türk­men, Ho­ja­ne­pes, Gäz, Ami­ra­bad, Ne­ka, Ba­bol­sar, Fe­reý­dun­ke­nar, Nou­şehr, Çam­ha­le, Ki­ýa­şehr, Kas­pi­ýan, Ça­lus, En­ze­li, As­ta­ra ýa­ly de­ňiz port­la­ry bar. Ola­ryň için­de has äh­mi­ýet­li­si En­ze­li, Ami­ra­bad, Ne­ka, As­ta­ra, Nou­şehr ha­sap­lan­ýar. Eý­ra­nyň Port­lar we gä­mi­çi­lik gu­ra­ma­sy­nyň 2025-nji ýy­la çen­li de­ňiz ulag­la­ry­ny ös­dür­mek bo­ýun­ça mak­sat­na­ma­sy­na la­ýyk­lyk­da, bu ugra 2 mil­liard ame­ri­kan dol­la­ry möç­be­rin­de ma­ýa go­ýum­lar gö­nük­di­ril­di. Tas­la­ma­nyň çä­gin­de Eý­ran de­ňiz des­ga­la­ry­ny gur­ma­gy ma­li­ýe­leş­dir­mek ba­ra­da Sin­ga­pur bi­len yla­la­şy­ga gol çek­di.

    En­ze­li — Täh­ran­dan 280 kilometr de­mir­ga­zyk­da, Ha­za­ryň gü­nor­ta ke­nar­ýa­ka­syn­da ýer­leş­ýän de­ňiz por­ty. Ol 1980-nji ýy­la çen­li Peh­le­wi por­ty diý­lip at­lan­dy­ryl­dy. Por­ta suw sy­gy­my 4 müň ton­na bo­lan 7 sa­ny gä­mi bir­ba­da ýa­na­şyp bil­ýär. Eý­ra­nyň Rus­si­ýa bi­len ha­ryt do­la­ny­şy­gy­nyň esa­sy möç­be­ri şol por­tuň pa­ýy­na düş­ýär. Eý­ra­nyň Mej­li­si 1990-njy ýyl­la­ryň ba­şyn­da En­ze­li por­tu­ny er­kin söw­da we se­na­gat zo­la­gy­na öwür­mek ba­ra­da ka­rar ka­bul et­di. Eý­ran En­ze­lini re­je­le­mek we gi­ňelt­mek iş­le­ri­ni tiz­leş­di­rip, Ha­zar­ýa­ka we Mer­ke­zi Azi­ýa döw­let­le­ri­niň Pars aý­la­gy­nyň ýurt­la­ry bi­len yk­dy­sa­dy ara­gat­na­şyk­la­ry ýo­la goý­mak ba­bat­da­ky is­le­gi­ni ka­na­gat­lan­dyr­ma­ga ça­lyş­ýar. Port döw­re­bap­laş­dy­ry­lyp, on­da söw­da üçin mö­hüm inf­rast­ruk­tu­ra (am­mar­lar, ser­gi pa­wil­ýon­la­ry) dö­re­dil­di, De­mir­ga­zyk — Gü­nor­ta ulag ge­çel­ge­sin­de bu por­ta mö­hüm orun de­giş­li­dir. En­ze­li­niň go­la­ýyn­da ýer­leş­ýän Reşt şä­he­rin­dä­ki port hem aba­dan­laş­dy­ry­lan­.

    1994-nji ýyl­da En­ze­li we Nou­şehr port­la­ry­na Türk­me­nis­tan­dan ýük da­şa­ma­la­r ýo­la go­ýul­dy. Ta­rap­lar Türk­men­ba­şy por­tun­dan En­ze­li por­tu­na, on­dan aň­ryk bol­sa aw­tou­lag­lar ar­ka­ly Tür­ki­ýä­niň Trab­zon por­tu­na çen­li gat­na­wy ýo­la goý­ma­gy hem yla­laş­dy­lar.

    2014-nji ýy­lyň ahy­ryn­da En­ze­li por­tu­ny abadanlaşdyr­mak bo­ýun­ça 5 sa­ny tas­la­ma ama­la aşy­ry­lyp, mu­nuň özi onuň ýük ge­çi­ri­ji­li­gi­ni 20 gö­te­rim art­dyr­ma­ga getirdi. Türk­me­nis­tan we Ga­za­gys­tan de­ňiz ar­ka­ly En­ze­li por­tu­na öz ne­bit önüm­le­ri­ni iber­ýär­ler. Olar soň­ra aw­to­çe­lek­le­re ýük­le­nip, Yra­gyň Ha­ne­kin şä­he­ri­ne el­til­ýär. Türk­me­nis­tan­dan, esa­san, ben­zin we di­zel ýan­gy­jy ibe­ril­ýär. En­ze­li­niň üs­ti bi­len gat­na­wyň açyl­ma­gy ta­rap­lar üçin amat­ly bol­dy.

    En­ze­liden Türk­men­ba­şy we Ol­ýa port­la­ry­na, şeý­le hem Ma­haç­ka­la — Ba­ku — Nou­şehr port­la­ry­nyň ara­syn­da pa­rom gat­na­wy­ny, La­gan (Gal­my­gys­tan) — Nou­şehr (BAE çyk­mak şer­ti bi­len) de­mir ýol pa­rom gat­na­wy­ny ýo­la goý­ma­ga mö­hüm äh­mi­ýet be­ril­ýär.

    En­ze­li por­ty De­mir­ga­zyk — Gü­nor­ta ulag ge­çel­ge­sin­de mö­hüm orun eýe­le­ýär. Hin­di um­ma­ny­ny Rus­si­ýa we Ýew­ro­pa bi­len bir­leş­dir­ýän bu hal­ka­ra ulag ge­çel­ge­si­niň uzyn­ly­gy 7 200 kilometr bo­lup, Hin­dis­tan­dan gel­ýän ýük­ler deň­ziň üs­ti bi­len Eý­ra­nyň Ben­der-Ab­bas por­tu­na ge­lip düş­ýär. Ol ýer­den ot­lu­da Ben­der-En­ze­li por­tu­na, soň­ra Ast­ra­ha­na, on­da­nam de­mir ýol bi­len Ýew­ro­pa äki­dil­ýär. Bu ugur has ýa­kyn ha­sap­la­nýar. Ýük­ler Mum­baý­dan Mosk­wa or­ta­ça 20 gün­de el­til­ýär, çyk­da­jy­lar bol­sa 30 — 40 gö­te­rim az­dyr.

    Türk­me­nis­tan we Eý­ran Türk­men­ba­şy — Ben­der-En­ze­li ug­ry bo­ýun­ça gat­naw­la­ryň güýç­len­di­ril­me­gi­ne gy­zyk­lan­ma bil­dir­ýär­ler.

    Ne­ka por­ty 1995-nji ýyl­da iş­läp baş­la­dy. Ol, esa­san, Eý­ra­nyň ne­bit por­ty ha­sap­lan­ýar. Bu port ar­ka­ly «swop» ylalaşygy bo­ýun­ça Ha­zar­ýa­ka döw­let­ler öz ne­bi­ti­ni Eý­ra­nyň Pars aý­la­gyn­da­ky port­la­ry­na iber­ýär­ler. Port­da 5 sa­ny gä­mi du­ral­ga­sy bar. Hä­zir­ki wagt­da por­ty gi­ňelt­mek we döw­re­bap­laş­dyr­mak iş­le­ri al­nyp ba­ryl­ýar.

    Ami­ra­bad por­ty — Eý­ra­nyň de­mir­ga­zy­gyn­da, Ha­zar deň­zi­niň gü­nor­ta­syn­da, Sa­ri şä­he­rin­den 50 ki­lo­metr de­mir­ga­zyk-gün­do­gar­da ýer­leş­ýän hem-de çalt dep­gin­de ös­ýän port­la­ryň bi­ri.

    Ami­ra­badyň gur­lu­şy­gy­na 1996-njy ýyl­da girişilýär. Por­tuň ägirt uly meý­da­ny we aja­ýyp müm­kin­çi­lik­le­ri — 7,5 mil­li­on ton­na ýük gö­te­ri­ji­lik uky­by bo­lan 15 sa­ny gä­mi du­ral­ga­sy bar. 1997-nji ýyl­da Ami­ra­bad elekt­ro­ni­ka we elekt­roe­ner­ge­ti­ka ugur­ly «ýö­ri­te yk­dy­sa­dy zo­lak» hök­mün­de yk­rar edil­di. Por­tuň Mer­ke­zi Azi­ýa­nyň ba­zar­la­ry­na çyk­ma­ga müm­kin­çi­li­gi ony hal­ka­ra De­mir­ga­zyk — Gü­nor­ta üs­ta­şyr ge­çel­ge­le­riň mö­hüm hal­ka­sy­na öwür­di. Por­tuň esa­sy ar­tyk­maç­ly­gy onuň Eý­ra­nyň de­mir ýol­la­ry bi­len bi­rik­di­ri­len­li­gi­dir. Ami­ra­bad Eý­ra­nyň Ha­zar­da dä­ne ýük­le­mä­ge ukyp­ly ýe­ke-täk por­tu­dyr. Ami­ra­bad­da Ga­za­gys­ta­nyň dä­ne ýük­le­ri üçin ýö­ri­te ter­mi­nal gu­rul­dy. Ha­zar­ýa­ka döw­let­ler bi­len hyz­mat­daş­ly­gy gi­ňelt­me­giň ta­rap­da­ry bo­lan Eý­ran Ami­ra­bad por­tu­ny hem hä­zir­ki za­man enjamlary bi­len en­jam­laş­dyr­dy.

    Nou­şehr por­ty Ha­za­ryň gü­nor­ta­syn­da, Täh­ran­dan 194 kilometr uzak­lyk­da ýer­le­şýär. Onuň se­kiz sa­ny gä­mi du­ral­ga­sy bar. Por­tuň çä­gin­de dä­ne önüm­le­ri­ni sak­la­mak üçin 90 müň ine­dör­dül metr ýa­pyk, 70 müň ine­dör­dül metr açyk am­mar­lar, şeý­le hem ýo­lag­çy ter­mi­na­ly bar.

    Ça­lus — Eý­ra­nyň de­mir­ga­zy­gyn­da, Ma­zen­de­ran we­la­ýa­tyn­da ýer­le­şen port hem-de ku­rort şä­he­ri.

    As­ta­ra — Ha­zar deň­zi­niň gün­ba­ta­ryn­da, Gil­ýan we­la­ýa­tyn­da ýer­le­şen il­kin­ji kö­pu­gur­ly hu­su­sy portdur. Ol 2012-nji ýyl­da ulan­ma­ga be­ril­di. Tas­la­ma kuw­wa­ty ýyl­da 3,5 mil­li­on ton­na deň­dir. As­ta­ra­dan Rus­si­ýa bi­len Eý­ra­nyň ara­syn­da­ky de­ňiz däl ýük­le­riň do­la­ny­şy­gy­nyň ag­la­ba bö­le­gi geç­ýär. Bu ýer­de Reşt — As­ta­ra ara­ly­gyn­da­ky ga­ra ýo­luň soň­ky no­ka­dy ýer­leş­ýär. Rus­si­ýa­nyň gü­nor­ta­sy­ny Eý­ra­nyň de­mir­ga­zy­gy bi­len bi­rik­dir­ýän As­ta­ra — Reşt — Kaz­win de­mir ýo­lu­nyň tas­la­ma­sy­nyň üs­tün­de iş­le­nil­ýär. 2018-nji ýy­lyň few­ra­lyn­da Rus­si­ýa­dan As­ta­ra şä­he­ri­ne sy­nag ot­lu­sy gel­di. 2018-nji ýy­lyň mar­tyn­da de­mir ýo­luň eý­ran bö­le­gi, As­ta­ra bekedi bi­len bir­lik­de, Azer­baý­ja­na 25 ýyl­lyk kä­ren­de­si­ne ulan­ma­ga be­ril­di. Il­kin­ji 11 aý­da bu de­mir ýol ar­ka­ly 270 müň ton­na­dan gow­rak ýük da­şal­dy. Şol ýy­lyň mar­tyn­da Eý­ran bi­len Azer­baý­ja­nyň ara­syn­da As­ta­ra — Reşt de­mir ýo­lu­ny gur­mak ba­ra­da yla­la­şy­ga hem ge­lin­di. Bu tas­la­ma­nyň De­mir­ga­zyk — Gü­nor­ta ulag ge­çel­ge­sin­de äh­mi­ýe­ti ulu­dyr. 2019-njy ýy­lyň 6-njy mar­tyn­da ýo­luň Kaz­win — Reşt ara­ly­gy açyl­dy. As­ta­ra Rus­si­ýa­nyň Ast­ra­han por­ty bi­len yk­jam gat­na­şy­gy-da ýo­la go­ýan port­dur.

    Türk­me­nis­tanyň we Eý­ra­nyň Ha­zar­ýa­ka port­la­rynyň arasynda iş­jeň hyz­mat­daş­ly­k sak­la­­nylýar. Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­myz Gurbanguly Berdimuhamedow 2015-nji ýy­lyň 22-23-nji no­ýab­ryn­da Eý­ra­na res­mi sa­pa­ry ma­ha­lyn­da iki döw­le­tiň ara­syn­da ulag me­se­le­le­ri bo­ýun­ça Hö­kü­me­ta­ra ut­gaş­dy­ry­jy to­pa­ry dö­ret­me­gi tek­lip et­di. Ag­za­lan sa­par ma­ha­lyn­da gol çe­ki­len Ha­zar deň­zin­de söw­da gä­mi gat­na­wy ha­kyn­da hö­kü­me­ta­ra Äht­na­ma bu ugur­da­ky hyz­mat­daş­ly­gy gi­ňelt­me­giň hu­kuk bin­ýa­dy­ny ber­kit­di.

    Eý­ra­nyň döwlet Baş­tu­ta­ny­nyň 2018-nji ýy­lyň mar­tyn­da Türk­me­nis­ta­na res­mi sa­pa­ry­nyň bar­şyn­da Türk­men­ba­şy Hal­ka­ra de­ňiz por­tu­nyň gel­jek­de Eý­ra­nyň Ha­zar­da­ky En­ze­li we Ne­ka port­la­ry bi­len suw-ulag ara­gat­na­şy­gy­ny has-da ös­dür­mä­ge hem-de hal­ka­ra mul­ti­mo­dal ýük da­şa­ly­şy­ny köp es­se art­dyr­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­jek­di­gi bel­le­nil­di. Ta­rap­lar Ha­zar deň­zi se­bi­tin­de ne­bit­gaz pu­da­gyn­da hyz­mat­daş­lyk et­me­giň hem uly gel­je­gi­niň bar­dy­gy­ny aý­ra­tyn bel­le­di­ler.

    Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Ser­dar Berdimuhamedowyň ýa­kyn­da Täh­ra­na ama­la aşy­ran res­mi sa­pa­ry­nyň bar­şyn­da Ha­zar deň­zi ar­ka­ly ulag ul­ga­myn­da­ky öza­ra gat­na­şyk­la­ry iş­jeň­leş­dir­mek me­se­le­si­ne aý­ra­tyn üns be­ril­di. Türk­me­nis­ta­nyň güm­rük we ta­rif me­se­le­le­ri­ni ýe­ňil­leş­dir­me­giň ka­nun­çy­lyk bin­ýa­dy­na se­ret­mä­ge ta­ýyn­dy­gy aý­dyl­dy. Ha­zar­ýa­ka ulag tas­la­ma­la­ry­ny iş­jeň­leş­dir­mek üçin hu­su­sy ma­ýa­ny, işe­wür to­par­la­ry çek­me­li­di­gi­ne, Türk­men­ba­şy, Ami­ra­bad, En­ze­li port­la­ry­nyň ara­syn­da­ky hyzmatdaşlygy gi­ňelt­me­giň ze­rur­dy­gy­na üns çe­kil­di.


    Ju­ma­my­rat GUR­BAN­GEL­DI­ÝEW,

    Türk­me­nis­ta­nyň Da­şa­ry iş­ler mi­nistr­li­gi­niň

    Hal­ka­ra gat­na­şyk­la­ry ins­ti­tu­tynyň rektory, 

    taryh ylymlarynyň kandidaty.


    Makala 25.06.2022 ý. senesinde "Türkmenistan" gazetinde çap edildi.

    https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/70109 

    Latest News

    Halkara hukuk: umumy giňişlik, bitewi dünýä surady

    21/08/2026

    Halkara hukuk: umumy giňişlik, bitewi dünýä
    Dünýäniň nazary ahalteke bedewinde! surady

    20/08/2026

    Dünýäniň nazary ahalteke bedewinde!
    HAZARYŇ DOSTLUK MUKAMY DÜNÝÄ ÝAŇ SALÝAR surady

    14/08/2026

    HAZARYŇ DOSTLUK MUKAMY DÜNÝÄ ÝAŇ SALÝAR
    Useful Links
    Other
    The Charity Fund for Providing Assistance to Children in Need of Guardianship named after Gurbanguly Berdimuhamedov
    Contact

    744000, Turkmenistan Ashgabat, Street:Galkhynysh, Building 25

    iirmfatm@iirmfa.edu.tm, iirmfatm@sanly.tm

    +99312266155

    +99312266183

    © 2026 All rights are reserved: TDIMHGI