ÝEWROPANYŇ ÝÜREGINDE TÜRKMEN AHALTEKE BEDEWLERINIŇ ŞAN-ŞÖHRATY
2026-njy ýyl «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan – bedew batly at-myradyň mekany» diýen buýsançly şygar astynda başlandy. Bu şygar Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe bedew bady bilen ynamly öňe barýandygyny bütin dünýä äşgär edýär.
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe bütin dünýäde meşhur bolan türkmen ahalteke bedewleriniň mertebesi has-da ýokarlandy. Türkmen bedewi, halysy, dutary, ak bugdaýy, zergärçilik sungaty we türkmen alabaýy – bularyň hemmesi halkymyz tarapyndan döredilen we dünýäde deňi-taýy bolmadyk maddy gymmatlyklardyr. Babalarymyzyň uly söýgi, höwes we zehin bilen köpeldip ýetişdiren bedewleri bütin dünýäde meşhurlyk gazanyp, ahalteke bedewiniň adyny, gözelligini we mertebesini äleme ýatlatdy. Türkmen halky gadym döwürlerden bäri atçylygy ösdürip, ony ýokary maddy gymmatlyga we kämillige ýetiren halkdyr.
Türkmen bedewleri gadymydyr. Hat-da biziň eýýamymyzdan öň hem (b.e.öňki 356–320-nji ýyllar) Aleksandr Makedonskiniň hakynda ýazgylarda, Parfiýa ýazgylarynda we Oguz-Orhon ýazgylarynda türkmen bedewleri we olaryň taryhy barada gyzykly gürrüňler bar. Meşhur alym we şahyr Omar Haýýamyň «Nowruznama» eserinde: «Asmana aý nähili gerek bolsa, mert ýigide-de at şonça gerekdir» diýip bellenilýär. Bu bolsa bedewiň waspynyň türkmen halkynyň ähli döwürlerinde öz beýanyny tapandygyny görkezýär. Oguz han we Gorkut ata hem at barada gymmatly pikirleri aýdypdyrlar. Görogly beg: «Men saňa at diýmedim, men saňa gardaş diýdim» diýip, türkmen halkynyň ata bolan taryhy gardaşlyk wepalylygyny görkezipdir. Ahalteke bedewiniň şanyna aýdylan öwgi sözleri geçmişden bize galan gymmatly mirasdyr we bedewlerimize bolan bu çäksiz söýgi türkmen medeniýetiniň iň buýsançly sahypalarynyň biri bolup galýar.
Ahalteke bedewleriniň halkara abraýyny ýokarlandyrmak boýunça işler döwrebap derejede dowam etdirilýär. 2026-njy ýylyň 4–6-njy sentýabry aralygynda Niderlandlar Patyşalygynyň Kronenberg şäherinde Ahalteke bedewleriniň gözellik bäsleşigi we Dünýä atçylyk çempionaty geçirildi. «De Peelbergen» atçylyk merkezinde we «Maya Delorez» meýdançasynda geçirilen bu abraýly halkara çäresi Ýewropada türkmen ahalteke bedewleriniň gözelligini we ussatlygyny ýene bir gezek arşa göterdi. Bu dünýä çempionaty 2026-njy ýylda ýurdumyzda «Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan – bedew batly at-myradyň mekany» diýen şygar astynda geçirilýän dabaralaryň çäginde guraldy. Çäräniň çäginde atly sport bäsleşikleri, gözellik bäsleşigi, ylmy maslahat we türkmen medeniýetini tanyşdyrýan giň göwrümli sergi-ýarmarkasy geçirildi.
Ahalteke bedewlerine we türkmen atçylyk sungatyna bagyşlanan halkara ylmy-amaly maslahatyň Niderlandlaryň Wenraý şäherindäki «Asteria» myhmanhanasynyň maslahat zalynda geçirilendigi bellenilmäge mynasypdyr. Bu çäre Ahalteke bedewleriniň arasyndaky Dünýä çempionatynyň maksatnamasynyň çäginde guralyp, oňa dürli ýurtlardan alymlar, atşynaslar, medeniýet işgärleri, sungaty öwrenijiler we halkara guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar. Gatnaşyjylar atlaryň taryhy, olaryň ösüş ýoly, köpeltmek dessurlary we bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygy barada pikir alyşdylar. Maslahatda ahalteke bedewlerini köpeltmek sungatyny we olary bezemek däp-dessurlaryny ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizmegiň möhümdigiligi bellenildi.
Forumyň esasy wakalarynyň biri hem Türkmen halkynyň Milli Lideri, Gahryman Arkadagymyzyň «Atda wepa-da bar, sapa-da» diýen kitabynyň golland dilindäki täze neşiriniň tanyşdyrylyşy boldy. Sekiz bapdan ybarat bolan bu neşir türkmen atçylyk dessurlarynyň taryhy we ösüşi barada giňişleýin maglumat berýär.
Forumda çykyş etmek bilen, Türkmen-Awstriýa jemgyýetiniň ýolbaşçysy, doktor Neda Berger ahalteke bedewleriniň halklaryň arasyndaky dostlugy we medeni hyzmatdaşlygy berkitmekdäki ornuna ýokary baha berdi. Onuň sözlerine görä, türkmen ahalteke bedewleri döwrebap medeni diplomatiýada parahatçylygyň, dostlugyň we hoşniýetli erk-ygtyýaryň nyşany hökmünde hyzmat edýär. Şeýle hem forumda Türkmenistanyň Gahrymany, ÝUNESKO-nyň işleri barada Türkmenistanyň Milli toparynyň jogapkär sekretary Çynar Rustemowanyň çykyşy diňlenildi. Ol öz çykyşynda ahalteke bedewleriniň umumadamzat mirasy hökmündäki taryhy ornuna ünsi çekdi.
Şeýle uly göwrümli çäreler meşhur Ahalteke bedewiniň parahatçylygyň we medeni agzybirligiň beýik ilçisi bolup galýandygyny görkezýär. Gadymy mirasy döwrebap ählumumy diplomatiýa bilen üstünlikli baglanyşdyrmak bilen, bu ajaýyp bedewler dünýäni haýran galdyrmagyny dowam etdirip, türkmen halkynyň şanly atçylyk dessurlarynyň täze eýýamda has-da parlamagyny üpjün edýärler. Bu dünýä çempionaty halkara ähmiýetli waka öwrüldi we Türkmenistanyň baý medeni mirasy bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik döretdi. Çäre Ahalteke bedewleriniň täsin gözelligini, baý medeni mirasyny we ählumumy gymmatlygyny ýene bir gezek dünýä görkezdi.
Elmira GYLYJOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara ykdysady gatnaşyklary fakultetiniň 1-nji ýyl talyby